Ngại thua lỗ: vì sao thua lỗ đau hơn niềm vui khi thắng
Tác giả: Chad Smith · Cập nhật
Trên trang này
Trong bài học này, bạn sẽ học
- Định nghĩa ngại thua lỗ và hiệu ứng phân bổ
- Giải thích vì sao giữ lệnh thua và cắt lệnh thắng làm hỏng kết quả
- Nhìn nhận lại stop loss như một chi phí kinh doanh đã lên kế hoạch
- Dùng phép thử lệnh mới để đánh giá một vị thế đang mở
Thuật ngữ chính
Trong bài học về sợ hãi và tham lam, bạn đã thấy việc thay đổi điểm thoát có thể biến một kế hoạch tốt thành kế hoạch thua lỗ. Bài này giải thích lý do sâu xa khiến nhiều trader thay đổi điểm thoát: tâm lý ngại thua lỗ. Bạn sẽ học nó là gì, nó thể hiện ra sao qua việc giữ lệnh thua và cắt lệnh thắng, và cách xây dựng các quy tắc thuận theo nó thay vì chống lại nó.
Ngại thua lỗ là gì
Ngại thua lỗ (loss aversion) là xu hướng cảm nhận một khoản lỗ mạnh hơn một khoản lãi cùng quy mô. Mất 100 đô la Mỹ có cảm giác tệ hơn mức vui khi thắng 100 đô la Mỹ. Đây là một phần bình thường của tư duy con người, được mô tả trong tài chính hành vi, và nó ảnh hưởng đến gần như tất cả mọi người.
Trong đời sống hằng ngày, ngại thua lỗ có thể hữu ích vì nó khiến người ta cẩn thận. Trong giao dịch, nó gây ra vấn đề, vì chấp nhận những khoản lỗ nhỏ là một phần của công việc. Một trader không chấp nhận được khoản lỗ nhỏ thường kết thúc với một khoản lỗ lớn.
Hiệu ứng phân bổ
Ngại thua lỗ tạo ra một khuôn mẫu nổi tiếng gọi là hiệu ứng phân bổ (disposition effect): bán các vị thế thắng quá sớm và giữ các vị thế thua quá lâu.
- Với lệnh thắng, trader sợ mất khoản lãi, nên đóng sớm để "chốt lại".
- Với lệnh thua, đóng lệnh khiến khoản lỗ trở thành sự thật. Giữ lệnh giúp nuôi hy vọng nó sẽ quay lại, nên trader chờ đợi.
Kết quả ngược lại với điều mà phần lớn kế hoạch cần. Nhiều phương pháp giao dịch dựa vào những khoản lỗ nhỏ và những khoản lãi lớn hơn. Hiệu ứng phân bổ tạo ra những khoản lãi nhỏ và những khoản lỗ lớn.
Vì sao "nó sẽ quay lại" lại nguy hiểm
Khi một lệnh đang lỗ, rất dễ bị cám dỗ chờ giá quay về điểm vào. Đôi khi nó quay về thật. Vấn đề nằm ở những lần nó không quay về.
Ví dụ minh họa (số liệu minh họa): một trader có tài khoản 5.000 đô la Mỹ và chấp nhận rủi ro 50 đô la Mỹ mỗi lệnh với stop loss. Ở một lệnh, giá tiến gần stop và trader dời stop ra xa hơn, rồi bỏ hẳn. Lệnh tiếp tục đi ngược chiều. Khoản lỗ lên tới 500 đô la Mỹ, gấp mười lần rủi ro dự kiến. Chỉ một lệnh đó xóa sạch lợi nhuận từ nhiều lệnh thắng, và nếu leverage cao, nó còn có thể đưa tài khoản đến gần lệnh gọi ký quỹ (margin call).
Thị trường không biết giá vào lệnh của bạn. Nó không có lý do gì để quay về đó.
Tư duy hòa vốn
Ngại thua lỗ khiến trader tập trung vào giá vào lệnh, một con số chỉ có ý nghĩa với chính họ. Các ví dụ phổ biến:
- "Tôi sẽ đóng ngay khi giá về lại điểm hòa vốn."
- "Tôi không thể bán bây giờ, tôi sẽ phải chịu lỗ."
- "Tôi sẽ mua thêm ở giá thấp hơn này để giá trung bình tốt hơn."
Nhồi thêm vào lệnh đang thua mà không có quy tắc viết sẵn đặc biệt rủi ro. Nó tăng vị thế đúng lúc thị trường đang cho thấy ý tưởng ban đầu có thể sai.
Nhìn nhận stop loss như chi phí kinh doanh
Một cách giảm nỗi đau của thua lỗ là xem chúng như một khoản chi phí kinh doanh. Một cửa hàng trả tiền thuê dù hôm đó có bán được gì hay không. Một trader trả những khoản lỗ nhỏ như chi phí để tìm ra những lệnh hiệu quả.
Điều này chỉ có tác dụng nếu khoản lỗ đã được lên kế hoạch. Trước khi vào lệnh, hãy quyết định:
- Ý tưởng giao dịch bị chứng minh sai ở đâu. Đó là nơi đặt stop.
- Bạn mất bao nhiêu tiền nếu stop bị chạm. Số tiền đó nên nhỏ so với tài khoản, chẳng hạn một tỷ lệ phần trăm nhỏ định trước.
- Khối lượng vị thế khiến hai điều trên khớp nhau. Công cụ tính khối lượng vị thế thực hiện phép tính này.
Khi số tiền lỗ đã được biết và chấp nhận được trước khi vào lệnh, việc bị dừng lỗ là một sự kiện đã dự liệu, không phải một cú sốc. Khóa học quản lý rủi ro đi sâu hơn vào việc đặt rủi ro mỗi lệnh.
Phép thử lệnh mới
Khi bạn cảm thấy thôi thúc giữ một lệnh thua vượt quá kế hoạch, hãy tự hỏi một câu:
Nếu lúc này chưa có vị thế nào, tôi có mở chính xác lệnh này ở mức giá này, với stop này không?
Nếu câu trả lời là có, lý do giữ lệnh của bạn dựa trên biểu đồ. Nếu câu trả lời là không, lý do của bạn là khoản lỗ đã chịu. Khoản lỗ đó đã mất dù bạn làm gì tiếp theo, và giữ lệnh chỉ thêm rủi ro mới.
Quy tắc thuận theo tâm lý ngại thua lỗ
Ngại thua lỗ sẽ không biến mất, vì vậy hãy xây dựng các quy tắc hạn chế tác động của nó:
- Mọi lệnh đều có lệnh stop loss trên nền tảng ngay từ lúc mở.
- Stop chỉ được dời theo hướng giảm rủi ro, không bao giờ ra xa hơn.
- Không nhồi thêm vào vị thế đang thua trừ khi đã có kế hoạch viết sẵn từ trước.
- Một giới hạn lỗ hằng ngày, sau đó bạn ngừng giao dịch. Thua lỗ gây đau hơn khi chúng chồng chất, và quyết định trở nên tệ hơn.
- Để lệnh thắng chạm take profit dự kiến trừ khi một quy tắc thoát lệnh đã viết sẵn nói khác.
Một số trader dùng hedging, mở một lệnh ngược chiều, để tránh đóng lệnh thua. Điều này thường chỉ trì hoãn quyết định trong khi chi phí tiếp tục cộng dồn. Đóng lệnh thường là lựa chọn gọn gàng hơn.
Kiểm tra dữ liệu của chính bạn
Xem lại 20 lệnh đã đóng gần nhất. Tính lệnh thắng trung bình và lệnh thua trung bình bằng tiền. Nếu lệnh thua trung bình lớn hơn rủi ro dự kiến, hoặc lớn hơn lệnh thắng trung bình khi kế hoạch nói nó phải nhỏ hơn, tâm lý ngại thua lỗ có lẽ đang tác động. Hãy theo dõi nó bằng phương pháp trong bài học về ghi nhật ký.
Những điểm chính
- Ngại thua lỗ nghĩa là khoản lỗ có cảm giác mạnh hơn khoản lãi cùng quy mô.
- Nó tạo ra hiệu ứng phân bổ: cắt lệnh thắng sớm và giữ lệnh thua quá lâu.
- Thị trường không có lý do gì để quay về giá vào lệnh của bạn.
- Lên kế hoạch khoản lỗ trước khi vào lệnh để việc bị dừng lỗ là một chi phí kinh doanh đã dự liệu.
- Dùng phép thử lệnh mới và không bao giờ dời stop ra xa điểm vào hơn.
Kiểm tra mức độ hiểu bài
1. Hiệu ứng phân bổ (disposition effect) là gì?
- A. Bán lệnh thắng quá sớm và giữ lệnh thua quá lâu
- B. Chỉ giao dịch một thị trường
- C. Tăng khối lượng sau khi thua
- D. Bỏ qua lịch kinh tế
Xem đáp án
A. Bán lệnh thắng quá sớm và giữ lệnh thua quá lâu
2. Một lệnh đang lỗ và bạn tự hỏi: 'Nếu chưa có vị thế, tôi có mở lệnh này bây giờ không?' Câu trả lời thành thật là không. Điều đó gợi ý gì?
- A. Nhồi thêm vào vị thế
- B. Dời stop ra xa hơn
- C. Lý do giữ lệnh là cảm xúc, nên hãy cân nhắc đóng lệnh
- D. Chờ đến khi về lại điểm hòa vốn
Xem đáp án
C. Lý do giữ lệnh là cảm xúc, nên hãy cân nhắc đóng lệnh
3. Vì sao dời stop loss ra xa hơn thường có hại?
- A. Nó làm giảm spread
- B. Nó làm khoản lỗ lớn hơn mức kế hoạch cho phép
- C. Nó làm giảm margin yêu cầu
- D. Nó cải thiện tỷ lệ thắng
Xem đáp án
B. Nó làm khoản lỗ lớn hơn mức kế hoạch cho phép
Nơi để thực hành
Hãy thực hành điều này trên tài khoản demo trước, không có tiền nào bị rủi ro.
- Broker nổi bật
Pepperstone4,7 / 5Truy cập
IC Markets4,9 / 5Truy cập
GO Markets4,8 / 5Truy cập