Chuyển đến nội dung
Menu

Yếu tố cơ bản của cổ phiếu: lợi nhuận và các hệ số định giá

Tác giả: Chad Smith · Cập nhật

Trên trang này
  1. Điều gì thúc đẩy giá cổ phiếu
  2. Báo cáo lợi nhuận
  3. Bất ngờ về lợi nhuận và dự phóng
  4. Vốn hóa thị trường
  5. Hệ số P/E
  6. Các hệ số định giá khác
  7. Dùng các hệ số một cách hợp lý
  8. Từ doanh nghiệp đến chỉ số và tiền tệ
  9. Những điểm chính

Trong bài học này, bạn sẽ học

  • Đọc các phần chính của báo cáo lợi nhuận doanh nghiệp
  • Tính và diễn giải các hệ số định giá phổ biến
  • Giải thích vì sao bất ngờ về lợi nhuận và dự phóng làm giá cổ phiếu biến động
  • Kết nối yếu tố cơ bản của doanh nghiệp và vĩ mô với chỉ số và tiền tệ

Các bài học trước đã trình bày những dữ liệu kinh tế vĩ mô làm tiền tệ biến động. Nhiều trader cũng giao dịch cổ phiếu, CFD cổ phiếu và chỉ số chứng khoán, nơi các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp cũng quan trọng. Bài này giải thích cách đọc báo cáo lợi nhuận và cách các hệ số định giá phổ biến nhất hoạt động. Nó áp dụng cho bất kỳ ai giao dịch CFD cổ phiếu hoặc đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu.

Điều gì thúc đẩy giá cổ phiếu

Về dài hạn, giá cổ phiếu của một công ty thường đi theo khả năng tạo lợi nhuận và trả tiền mặt cho cổ đông. Trong ngắn hạn, giá biến động theo thay đổi kỳ vọng về lợi nhuận đó, cùng với lãi suất và tâm lý thị trường, như bạn đã thấy với tiền tệ ở bài 1.

Nguyên tắc vẫn vậy: giá phản ứng với những bất ngờ so với kỳ vọng.

Báo cáo lợi nhuận

Các công ty niêm yết công bố kết quả kinh doanh định kỳ, thường là hằng quý. Các phần chính gồm:

  • Doanh thu: tổng doanh số trong kỳ. Nó cho thấy nhu cầu đối với sản phẩm của công ty có đang tăng hay không.
  • Biên lợi nhuận: phần doanh thu còn lại thành lợi nhuận sau chi phí. Biên lợi nhuận tăng nghĩa là công ty giữ lại được nhiều hơn từ mỗi khoản bán hàng.
  • Lợi nhuận ròng: lợi nhuận sau mọi chi phí, lãi vay và thuế.
  • Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS): lợi nhuận ròng chia cho số cổ phiếu. Đây là con số lợi nhuận chính mà phần lớn trader theo dõi.
  • Dòng tiền: tiền mặt mà hoạt động kinh doanh tạo ra. Lợi nhuận có thể bị ảnh hưởng bởi các lựa chọn kế toán; tiền mặt khó che giấu hơn.
  • Dự phóng (guidance): triển vọng của ban lãnh đạo cho các kỳ sắp tới. Điều này thường quan trọng nhất, vì thị trường nhìn về phía trước.
EPS = lợi nhuận ròng ÷ số cổ phiếu đang lưu hành

Ví dụ minh họa (số liệu minh họa): một công ty có lợi nhuận ròng 500 triệu và 250 triệu cổ phiếu. EPS là 500 ÷ 250 = 2,00.

Bất ngờ về lợi nhuận và dự phóng

Các nhà phân tích công bố dự báo về doanh thu và EPS, và một mức đồng thuận được hình thành, giống như các dự báo trên lịch kinh tế.

  • Kết quả trên mức đồng thuận là vượt kỳ vọng; dưới mức đồng thuận là hụt kỳ vọng.
  • Dự phóng được nâng cao hơn kỳ vọng thường hỗ trợ cổ phiếu; dự phóng bị cắt thấp hơn kỳ vọng thường gây bất lợi.

Ví dụ minh họa (tình huống minh họa): một công ty có EPS vượt dự báo, nhưng doanh thu thấp hơn dự báo một chút và ban lãnh đạo hạ triển vọng cho năm sau. Cổ phiếu có thể giảm dù lợi nhuận vượt kỳ vọng, vì kỳ vọng về lợi nhuận tương lai đã giảm.

Ví dụEPSvượt dự báoDoanh thuhơi dưới dự báoTriển vọnghạ cho năm sauCổ phiếucó thể giảmdù vượt dự báoĐịnh hướng thay đổi kỳ vọng lợi nhuận tương lai,và kỳ vọng đó quyết định giá.
Thị trường nhìn về phía trước, nên định hướng có thể quan trọng hơn lợi nhuận quý này vượt dự kiến.

Báo cáo lợi nhuận thường được công bố ngoài giờ giao dịch thông thường, nên giá cổ phiếu có thể tạo gap ở phiên mở cửa tiếp theo, nhảy qua các mức stop loss. Hãy xem các ngày công bố lợi nhuận như các sự kiện tin tức tác động cao, như trình bày trong bài học về giao dịch theo tin tức.

Vốn hóa thị trường

Vốn hóa thị trường là tổng giá trị cổ phiếu của một công ty.

Vốn hóa thị trường = giá cổ phiếu × số cổ phiếu đang lưu hành

Ví dụ minh họa (số liệu minh họa): 250 triệu cổ phiếu ở giá 40 cho vốn hóa thị trường 10 tỷ. Vốn hóa cho bạn biết quy mô của công ty, điều ảnh hưởng đến cách nó được phân nhóm (vốn hóa lớn, vừa hoặc nhỏ) và tỷ trọng của nó trong nhiều chỉ số.

Hệ số P/E

Hệ số giá trên lợi nhuận (P/E) so sánh giá cổ phiếu với lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu.

P/E = giá cổ phiếu ÷ EPS

Ví dụ minh họa (số liệu minh họa): một cổ phiếu giá 40 với EPS 2,00 có P/E là 20. Nhà đầu tư đang trả 20 đơn vị giá cho mỗi đơn vị lợi nhuận hằng năm.

P/E cao có thể nghĩa là nhà đầu tư kỳ vọng tăng trưởng mạnh trong tương lai, hoặc cổ phiếu đang đắt. P/E thấp có thể nghĩa là cổ phiếu đang rẻ, hoặc nhà đầu tư kỳ vọng lợi nhuận sẽ giảm. P/E được tính trên lợi nhuận quá khứ (trailing) hoặc lợi nhuận dự báo (forward). Luôn kiểm tra xem đó là loại nào.

Các hệ số định giá khác

  • Giá trên doanh thu (P/S): vốn hóa thị trường chia cho doanh thu. Hữu ích cho các công ty chưa có hoặc có rất ít lợi nhuận.
  • Giá trên giá trị sổ sách (P/B): giá cổ phiếu chia cho giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu, tức giá trị kế toán của tài sản trừ nợ phải trả. Phổ biến với ngân hàng và các doanh nghiệp nặng về tài sản.
  • Hệ số PEG: P/E chia cho tốc độ tăng trưởng lợi nhuận kỳ vọng. Nó điều chỉnh P/E theo tăng trưởng.
  • EV/EBITDA: giá trị doanh nghiệp (vốn hóa cộng nợ trừ tiền mặt) chia cho lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao. Nó cho phép so sánh giữa các công ty có mức nợ khác nhau.
  • Tỷ suất cổ tức: cổ tức hằng năm trên mỗi cổ phiếu chia cho giá cổ phiếu.

Ví dụ minh họa (số liệu minh họa): một cổ phiếu giá 40 trả cổ tức hằng năm 1,20. Tỷ suất cổ tức là 1,20 ÷ 40 = 3%.

Giá 40 · lợi nhuận ròng 500tr · 250tr cổ phiếu · cổ tức 1,20Ví dụLợi nhuận mỗi cổ phiếu500tr ÷ 250tr cổ phiếu= 2.00Vốn hóa thị trường40 × 250tr= 10 tỷP/E40 ÷ 2.00= 20Tỷ suất cổ tức1.20 ÷ 40= 3%
Bốn chỉ số phổ biến tính từ ba con số: lợi nhuận ròng, số cổ phiếu lưu hành và giá cổ phiếu.

Dùng các hệ số một cách hợp lý

Các hệ số hữu ích nhất khi dùng để so sánh:

  • Với các công ty cùng ngành. Mức định giá điển hình khác nhau theo ngành. Một công ty phần mềm và một công ty tiện ích thường có hệ số P/E rất khác nhau.
  • Với lịch sử của chính công ty. P/E cao hơn nhiều so với biên độ thông thường gợi ý kỳ vọng cao.
  • Với thị trường. So sánh với mức trung bình của chỉ số chính mà công ty thuộc về.

Không hệ số đơn lẻ nào cho bạn biết một cổ phiếu có phải khoản đầu tư tốt hay không. Một cổ phiếu trông rẻ có thể tiếp tục rẻ, và một cổ phiếu đắt có thể tiếp tục tăng trong thời gian dài.

Từ doanh nghiệp đến chỉ số và tiền tệ

Các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp cộng dồn lại. Khi nhiều công ty lớn báo cáo lợi nhuận mạnh, chỉ số chứng khoán thường tăng. Các chỉ số cũng phản ứng với lãi suất: lãi suất cao hơn thường làm giảm giá trị mà nhà đầu tư đặt vào lợi nhuận tương lai, điều có thể đặc biệt đè nặng lên các cổ phiếu tăng trưởng có P/E cao.

Đến lượt mình, thị trường cổ phiếu ảnh hưởng đến tiền tệ thông qua tâm lý rủi ro, như bạn đã học trong bài học về ưa rủi ro và ngại rủi ro, và thông qua dòng vốn đầu tư. Một làn sóng mua cổ phiếu của một quốc gia từ nước ngoài đòi hỏi phải mua đồng tiền của quốc gia đó.

Những điểm chính

  • Giá cổ phiếu đi theo lợi nhuận theo thời gian và phản ứng với những bất ngờ so với kỳ vọng trong ngắn hạn.
  • Đọc doanh thu, biên lợi nhuận, EPS, dòng tiền và đặc biệt là dự phóng trong mỗi báo cáo lợi nhuận.
  • P/E, P/S, P/B, PEG, EV/EBITDA và tỷ suất cổ tức mỗi hệ số so sánh giá với một thước đo giá trị khác nhau.
  • So sánh các hệ số với công ty cùng ngành, lịch sử và thị trường thay vì xem xét riêng lẻ.
  • Ngày công bố lợi nhuận có thể gây gap, và kết quả doanh nghiệp ảnh hưởng đến chỉ số và tâm lý tiền tệ.

Kiểm tra mức độ hiểu bài

  1. 1. Một cổ phiếu giao dịch ở giá 60 và lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu là 3. Hệ số P/E là bao nhiêu?

    • A. 3
    • B. 18
    • C. 20
    • D. 180
    Xem đáp án

    C. 20

  2. 2. Một công ty có lợi nhuận vượt dự báo nhưng hạ dự phóng. Giá cổ phiếu có thể ra sao?

    • A. Có thể giảm, vì dự phóng định hình kỳ vọng về lợi nhuận tương lai
    • B. Chắc chắn phải tăng
    • C. Không thể biến động
    • D. Chỉ cổ tức thay đổi
    Xem đáp án

    A. Có thể giảm, vì dự phóng định hình kỳ vọng về lợi nhuận tương lai

  3. 3. Vì sao nên so sánh P/E của một công ty với các công ty tương tự?

    • A. Mức định giá điển hình khác nhau giữa các ngành
    • B. Mọi ngành đều có cùng P/E
    • C. P/E chỉ quan trọng với tiền tệ
    • D. Nó quyết định spread
    Xem đáp án

    A. Mức định giá điển hình khác nhau giữa các ngành

Broker chứng khoán để áp dụng vào thực tế

Hãy thực hành điều này trên tài khoản demo trước, không có tiền nào bị rủi ro.