Chuyển đến nội dung
Menu

Ưa rủi ro và ngại rủi ro: tâm lý thị trường tác động tiền tệ ra sao

Tác giả: Chad Smith · Cập nhật

Trên trang này
  1. Ưa rủi ro và ngại rủi ro nghĩa là gì
  2. Các đồng tiền rủi ro điển hình
  3. Các đồng tiền trú ẩn an toàn điển hình
  4. Vì sao các khuôn mẫu này xảy ra
  5. Một ví dụ minh họa
  6. Nhận biết thay đổi tâm lý
  7. Dùng tâm lý thị trường trong giao dịch
  8. Tâm lý thị trường và yếu tố cơ bản trong nước
  9. Những điểm chính

Trong bài học này, bạn sẽ học

  • Định nghĩa trạng thái thị trường ưa rủi ro và ngại rủi ro
  • Kể tên các đồng tiền thường đóng vai trò trú ẩn an toàn và đồng tiền rủi ro
  • Giải thích vì sao các khuôn mẫu này xảy ra
  • Nhận biết thay đổi tâm lý bằng tín hiệu từ nhiều thị trường

Cho đến nay, khóa học đã xem xét nền kinh tế đằng sau mỗi đồng tiền. Tuy nhiên, đôi khi các đồng tiền biến động cùng nhau do tâm lý toàn cầu thay vì dữ liệu trong nước. Bài này giải thích trạng thái ưa rủi ro (risk-on) và ngại rủi ro (risk-off), đồng tiền nào thường hưởng lợi trong mỗi trạng thái, vì sao các khuôn mẫu này tồn tại và cách nhận ra khi tâm lý thay đổi.

Ưa rủi ro và ngại rủi ro nghĩa là gì

Thị trường chuyển đổi giữa những giai đoạn tự tin và những giai đoạn sợ hãi.

Risk-onổn định, kỳ vọng tăng trưởngThường tăngAUD, NZD, CADCổ phiếuThường giảmJPY, CHFTrái phiếu chính phủRisk-offlo sợ, căng thẳng, bán tháoThường tăngJPY, CHF, thường cả USDVàng, trái phiếu chính phủThường giảmAUD, NZD, CADCổ phiếuĐây là xu hướng, không phải quy luật: chúng thay đổi theo điều kiện
Khi tâm lý risk-on, các đồng tiền gắn với tăng trưởng thường tăng giá; khi risk-off, dòng tiền thường chuyển vào tài sản trú ẩn như yên Nhật và franc Thụy Sĩ.
  • Ưa rủi ro (risk-on): nhà đầu tư tự tin về tăng trưởng và thị trường. Họ mua các tài sản rủi ro hơn với lợi nhuận tiềm năng cao hơn, như cổ phiếu, hàng hóa, tài sản thị trường mới nổi và các đồng tiền lợi suất cao hơn.
  • Ngại rủi ro (risk-off): nhà đầu tư lo ngại về tăng trưởng, căng thẳng tài chính hoặc khủng hoảng. Họ bán tài sản rủi ro và chuyển tiền sang những tài sản được xem là an toàn hơn, như trái phiếu chính phủ của các nền kinh tế lớn và một số đồng tiền nhất định.

Những trạng thái này có thể kéo dài vài ngày, vài tuần hoặc vài tháng, và có thể đảo chiều nhanh chóng sau một cú sốc. Đọc được chúng là một phần quan trọng của phân tích tâm lý thị trường.

Các đồng tiền rủi ro điển hình

Những đồng tiền thường mạnh lên trong giai đoạn ưa rủi ro gồm:

  • Đô la Úc và đô la New Zealand: gắn với xuất khẩu hàng hóa và tăng trưởng toàn cầu, và trong lịch sử có lãi suất cao hơn.
  • Đô la Canada và krone Na Uy: gắn với dầu và hàng hóa, dù chúng cũng phản ứng với các yếu tố riêng.
  • Nhiều đồng tiền thị trường mới nổi: chúng thường có lợi suất cao hơn nhưng mang nhiều rủi ro hơn.

Các đồng tiền trú ẩn an toàn điển hình

Những đồng tiền thường mạnh lên trong giai đoạn ngại rủi ro gồm:

  • Yên Nhật: Nhật Bản nắm giữ lượng lớn tài sản nước ngoài. Khi căng thẳng, một phần tiền đó quay về nước, và yên thường là đồng tiền vay lợi suất thấp cho carry trade.
  • Franc Thụy Sĩ: các thể chế ổn định, vị thế đối ngoại vững mạnh và lịch sử ổn định của Thụy Sĩ thu hút dòng tiền tìm kiếm sự an toàn.
  • Đô la Mỹ: là đồng tiền dự trữ và đồng tiền tài trợ chính của thế giới, nó thường có nhu cầu cao khi thế giới căng thẳng, lúc người đi vay khắp nơi cần đô la.

Đây là những xu hướng, không phải quy tắc. Các khuôn mẫu có thể suy yếu hoặc thay đổi theo điều kiện kinh tế. Ví dụ, nếu một cuộc khủng hoảng bắt đầu ở Mỹ, đồng đô la có thể không hoạt động như một nơi trú ẩn an toàn.

Vì sao các khuôn mẫu này xảy ra

Nhiều lực thúc đẩy hành vi ưa rủi ro và ngại rủi ro của tiền tệ:

  1. Lợi nhuận và sự an toàn. Thời kỳ tốt đẹp, nhà đầu tư chạy theo lợi nhuận cao hơn. Thời kỳ khó khăn, họ quan tâm nhiều hơn đến việc lấy lại tiền.
  2. Carry trade. Trader vay bằng đồng tiền lợi suất thấp để mua đồng tiền lợi suất cao. Trong thị trường yên ổn, điều này tạo thêm nhu cầu cho các đồng tiền lợi suất cao. Khi nỗi sợ tăng lên và biến động tăng vọt, các vị thế này bị đóng nhanh chóng. Trader bán đồng tiền lợi suất cao và mua lại đồng tiền lợi suất thấp, điều có thể khiến biến động trở nên mạnh.
  3. Hồi hương vốn. Nhà đầu tư đưa tiền về nước khi có khủng hoảng, hỗ trợ đồng tiền của các quốc gia có nhiều khoản đầu tư ở nước ngoài.
  4. Nhu cầu đô la để tài trợ. Phần lớn khoản vay toàn cầu bằng đô la Mỹ. Khi căng thẳng, nhu cầu đô la để trả hoặc đảo nợ tăng lên.

Một ví dụ minh họa

Ví dụ (tình huống minh họa): một cú sốc bất ngờ ập đến thị trường. Các chỉ số chứng khoán giảm mạnh, và một thước đo biến động cổ phiếu được theo dõi rộng rãi tăng vọt.

  • AUD/JPY giảm nhanh, vì đô la Úc yếu đi với tư cách đồng tiền rủi ro và yên mạnh lên với tư cách nơi trú ẩn an toàn. Cả hai vế của cặp tiền đều di chuyển theo cùng một hướng cho giao dịch.
  • USD/CHF biến động ít hơn, vì cả đô la và franc đều có thể thu hút dòng tiền tìm kiếm an toàn.
  • Giá hàng hóa giảm, gây thêm áp lực lên các đồng tiền hàng hóa.

Một trader đang giữ vị thế carry trade mua AUD/JPY sẽ chịu lỗ nhanh chóng, dù dữ liệu của Úc hay Nhật Bản hôm đó không có gì thay đổi.

Nhận biết thay đổi tâm lý

Không tín hiệu đơn lẻ nào hoàn hảo, nhưng trader theo dõi nhiều thị trường cùng lúc:

  • Chỉ số chứng khoán: giảm trên diện rộng thường đi kèm ngại rủi ro; tăng trên diện rộng đi kèm ưa rủi ro.
  • Thước đo biến động: biến động kỳ vọng trên thị trường cổ phiếu tăng thường báo hiệu nỗi sợ.
  • Lợi suất trái phiếu chính phủ: lợi suất trái phiếu chính phủ lớn giảm thường báo hiệu dòng tiền chuyển sang an toàn.
  • Chênh lệch tín dụng: phần lợi suất thêm của trái phiếu doanh nghiệp rủi ro hơn giãn rộng khi căng thẳng.
  • Vàng: thường tăng trong thời kỳ bất ổn, dù cũng phản ứng với lãi suất và đồng đô la.
  • Các cặp chéo rủi ro: các cặp như AUD/JPY và NZD/JPY thường được dùng làm thước đo nhanh về tâm lý.

Nếu nhiều tín hiệu trong số này cùng di chuyển, thị trường nhiều khả năng đang ở một trạng thái tâm lý rủi ro rõ ràng.

Dùng tâm lý thị trường trong giao dịch

Tâm lý rủi ro giúp ích theo ba cách thực tế:

  1. Chọn cặp tiền. Trong một giai đoạn ngại rủi ro rõ ràng, trader có thể ưu tiên bán các đồng tiền rủi ro so với các đồng tiền trú ẩn an toàn thay vì ngược lại.
  2. Quản lý mức tiếp xúc. Nhiều vị thế cùng phụ thuộc vào tâm lý ưa rủi ro, như mua AUD/USD, mua NZD/USD và mua chỉ số chứng khoán, về bản chất là một khoản cược lớn. Bài học về tương quan trong khóa học quản lý rủi ro giải thích cách đo lường điều này.
  3. Dự liệu biến động. Chuyển sang ngại rủi ro thường đi kèm biến động mạnh và spread giãn rộng. Hãy giảm khối lượng khi biến động tăng, như trình bày trong bài học về công cụ đo biến động.

Tâm lý thị trường và yếu tố cơ bản trong nước

Tâm lý rủi ro có thể lấn át dữ liệu trong nước trong một thời gian. Một báo cáo việc làm mạnh của Úc có thể hầu như không giúp được đô la Úc vào một ngày thị trường toàn cầu đang giảm mạnh. Khi tâm lý lắng xuống, các yếu tố cơ bản trong nước thường lấy lại vai trò. Biết yếu tố nào đang chi phối vào từng thời điểm là một phần của kỹ năng.

Những điểm chính

  • Ưa rủi ro nghĩa là nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận; ngại rủi ro nghĩa là họ tìm kiếm sự an toàn.
  • Đô la Úc, đô la New Zealand và nhiều đồng tiền thị trường mới nổi thường đóng vai trò đồng tiền rủi ro.
  • Yên Nhật, franc Thụy Sĩ và thường là đô la Mỹ hay đóng vai trò nơi trú ẩn an toàn.
  • Việc đóng carry trade, hồi hương vốn và nhu cầu đô la để tài trợ giúp giải thích các khuôn mẫu này.
  • Theo dõi cổ phiếu, biến động, lợi suất trái phiếu, tín dụng và các cặp chéo rủi ro cùng nhau để đánh giá tâm lý.

Kiểm tra mức độ hiểu bài

  1. 1. Trong giai đoạn ngại rủi ro, những đồng tiền nào thường mạnh lên?

    • A. Yên Nhật và franc Thụy Sĩ
    • B. Đô la Úc và đô la New Zealand
    • C. Phần lớn đồng tiền thị trường mới nổi
    • D. Không có, mọi đồng tiền đều giảm
    Xem đáp án

    A. Yên Nhật và franc Thụy Sĩ

  2. 2. Vì sao carry trade thường bị đóng hàng loạt trong giai đoạn ngại rủi ro?

    • A. Nhà đầu tư đóng các vị thế dùng đòn bẩy vào đồng tiền lợi suất cao và trả lại đồng tiền vay lợi suất thấp
    • B. Swap trở nên bất hợp pháp
    • C. Ngân hàng trung ương đóng cửa thị trường
    • D. Spread về bằng không
    Xem đáp án

    A. Nhà đầu tư đóng các vị thế dùng đòn bẩy vào đồng tiền lợi suất cao và trả lại đồng tiền vay lợi suất thấp

  3. 3. Tín hiệu nào thường gắn với tâm lý ngại rủi ro?

    • A. Chỉ số chứng khoán giảm và các thước đo biến động tăng
    • B. Chỉ số chứng khoán tăng
    • C. Các đồng tiền hàng hóa tăng
    • D. Chênh lệch tín dụng thu hẹp
    Xem đáp án

    A. Chỉ số chứng khoán giảm và các thước đo biến động tăng

Nơi để thực hành

Hãy thực hành điều này trên tài khoản demo trước, không có tiền nào bị rủi ro.